Handleiding

Lijst van gebruikte tekens en afkortingen
Lijst met Jiddische tekens gebruikt in het JNW

Lijst van gebruikte tekens en afkortingen - שליסל

Teken Betekenis
_ als boven, idem: slaat op laatste vetgedrukte woord(-en)
< verkleiningsvorm (van zelfstandig naamwoord);afgeleid van (bv vdw van); ook in de zin van: afgeleid van (niet =) bijbelpassus)
> vergrotende trap/comparatief (vgl. bijvoeglijk naamwoord/bijwoord)
<> tegendeel, antoniem, tegengesteld begrip
vrouwelijke uitgang (in onderkast)
♀ van vrouwelijke vorm van
, tussen verwante betekenissen
; scheidt verschillende begrippen
+ in alle betekenissen van dit dubbelzinnige begrip
(binnen) joods(e traditie/religie)
chr (in) christelijk(e omgeving), nietjoods
RK (Rooms-)Katholiek
PC Protestants-Christelijk
schertsend, spottend
gemeenzaam; schuttingtaal e.d.(blijkt meestal uit vert)
Westjid. Nederlands(west)Jiddisch
ovd in overdrachtelijke/figuurlijke zin
onp onpersoonlijk: מיר פֿאַרװילט זיך עסן MIR FARWILT ZICH ESN: ik heb zin in eten
os omgekeerde schikking v. onderwerp/lijdend voorwerp tov. Jiddisch. Ik heb het op m'n geweten <> עס ליגט מיר אױפֿן געװיסן ES LIGT MIR AFN GEWISN (voorheen om)
1,2,3,4/1e,2e,3e,4e naamval: nominatief, genitief, datief, accusatief
(3) woord in de derde naamval/datief, als meewerkend voorwerp
(4) woord in de vierde naamval/accusatief, als lijdend voorwerp
(o) onzijdig
(v) vrouwelijk
(m) mannelijk
mens mens, persoon, iemand
| welke van de twee betekenissen is juist?
ma/m.a. minachtend
Chass. Chassidisch
Kab. Kabbalistisch
vdw voltooid deelwoord, participium perfectum
zn zelfstandig naamwoord (nomen, substantivum)
bn bijvoeglijk naamwoord (adjectivum)
at bijvoeglijk naamwoord (adjectivum), attributief
bw bijwoord (adverbium); bijwoordelijk (adverbiaal)
nw bijvoeglijk naamwoord, predikatief gebruikt
rtw rangtelwoord
htw hoofdtelwoord
vz voorzetsel, prepositie
vw voegwoord, conjunctie
vnw voornaamwoord (pronomen)
bvw bezittelijk voornaamwoord (possessief pronomen)
ott/o.t.t. onvoltooid tegenwoordige tijd (praesens)
I onbepaalde wijs, "hele werkwoord" (infinitivus)
Ip gebiedende wijs (imperativus)
ov overgankelijk (transitief)
no onovergankelijk (intransitief)
voltooid deelwoord met האָבן HOBN
voltooid deelwoord met זײַן ZAIN
TT tegenwoordige tijd, praesens
perf perfektief werkwoord (v.beperkte duur/met een doel) "omhakken"
imp imperfektief werkwoord (zonder gedachte aan doel of beperkte tijdsduur) "hakken"
sup overtreffende trap, superlatief
OJ Ouder Jiddisch
kt kindertaal
kl klezmertaal, muzikantenterm
neg negatief
pr verhullend/eufemistisch/preuts taalgebruik
zielk zielkundige/psychologische terminologie
wisk wiskundige terminologie
lit litterair taalgebruik
dial plaatselijk
vt volkstaal, spreektaal, niet litterair
LK (de) Hebreeuws-Aramees(e elementen in Jiddisch) לשון-קודש LOSJN-KOIDESJ
nl Neerlandisme, האָלאַנדיזם,נידערלענדעריש
dts Germanisme, דײַטשמעריש
agl Anglicisme, אַנגליציזם,ענגלעריש
fr Gallicisme, גאַליציזם,פֿראַנצייזעריש
hisp Hispanisme, היספּאַניזם,שפּאַניעריש
sl Slavisme, סלאַװיציזם
rs Russicisme, רוסיציזם
iv Modern Israelisch Hebreeuws insluipsel, עבֿריתּיזם
H wellicht hapax: eenmalig door de schrijver bedacht woord מסתּמא איינמאָליק, פֿון מחבר אױסגעקליגלט װאָרט
iha. in het algemeen
ev enkelvoud
mv meervoud
vr. voor
sp speciaal, vooral, in het bijzonder, met name
n niet
m met
v van
vd van de
mn met name, vooral, speciaal, in het bijzonder
tgv ten gunste van; (zelden) ter gelegenheid van
z zich/ZIECH; zijn/ZAIN
E eeuw
SV Statenvertaling (alleen aangegeven in geval van afwijkende vertaling)
OT Oude Testament
ב ביראָבידזשאַן Birobidzjan
ל ליטע Lite (Noordoost Jiddisch dialect)
ר רוסלאַנד Rusland
Is Israël
La Latijns Amerika
Za Zuid-Afrika
Ar Argentinië
Br Brazilië
Ch Chili
war Warschau
kra Krakau
bia Bialystok
lu Lublin
lo Lodz
ga Galicië
hon Hongarije
roe Roemenië
WO2/WOII tijdens de Tweede Wereldoorlog
nol neologisme
L (bij vindplaats) woordenlijst (geen context)
G (bij vindplaats) glossarium (geen context op deze pagina)
UV lettergrepenacroniem אוניװערבּ OENIWERB
Su (spelling in de) Sovjetunie
Vs in de Verenigde Staten van N.Amerika
On ouder Nederlands
Du Duits
Po Pools
Oek Oekraïens (vroeger Roetheens/Kleinrussisch genoemd)
Ru Russisch
Tu Turks
Lat Latijn
[<] geeft de taal van onmiddellijke ontlening weer
[<Ru] het woord בּעהעמאָט BEHEMOT is overgenomen uit het Russisch (hoe het Russisch het woord uit de bijbeltaal heeft overgenomen valt buiten het bestek van dit werk)
~ onzeker/gegeven ontbreekt (geslacht/meervoud/uitspraak)
- (na werkwoord) voltooid deelwoord zonder GE- -גע
-- (na zelfstandig naamwoord) meervoud hetzelfde als enkelvoud
/ Bijbelplaats: als er twee nummeringen staan met / ertussen is het: Joodse telling/Christelijke telling, bv. Ex.8:12/8:16
'naar' of < voor de bijbelplaats: tekst is niet exact overgenomen
Gen. Genesis בּראשׁית
Ex. Exodus שׁמות
Lev. Leviticus ויקרא
Num. Numeri בּמדבּר
Deut. Deuteronomium דבֿרים
Joz. Jozua יהושוע
Ri. Richteren שופטים
1Sam. het eerste boek Samuel שׁמואל א
2Sam. het tweede boek Samuel שׁמואל ב
1Ko. het eerste boek Koningen מלכֿים א
2Ko. het tweede boek Koningen מלכֿים ב
1Kr. het eerste boek Kronieken דבֿרי הימים א
2Kr. het tweede boek Kronieken דבֿרי הימים ב
Es. Esther אסתּר
Ps. Psalmen תּהילים
Hgl. Hooglied שׁיר השׁירים
Klg. Klaagliederen איכֿה
Jer. Jeremia(s) ירמיהו
Spr. Spreuken משׁלי
Pred. Prediker קהלת
Ezr. Ezra עזרא
Ezech. Ezechiël יחזקאל
Dan. Daniël דניאל
Ho. Hosea הושׁע
Na. Nahum,Nachoem נחום
Ha. Habakuk חבֿקוק
Mal. Maleachi מלאכי
Neh. Ne(c)hemia נחמיה
Zach. Zacharia(s) זכריה
Mi. Micha מיכה
Jon. Jona(s) יונה
Zef. Zefanja צפֿניה
Oba. עובֿדיה Obadja
Am. עמוס Amos
Joe. יואל Joël
Mak. Makkabeeën מקבים
Mat. Mattheus
Gal. Galaten
Talm. Talmoed תּלמוד
terug

Lijst met Jiddische tekens gebruikt in het JNW

Let op: er is een verschil tussen een gestandaardiseerde woordenboek-spelling en de spelling in de vindplaatsen. In het woordenboek is de spelling van de vindplaatsen aangehouden.

Het JNW is gebouwd vanuit de richting Jiddisch naar Nederlands. Het veld "Uitspraak" probeert de uitspraak te benaderen. De uitspraak hoeft dus geen 1:1 transliteratie te zijn.
Daardoor worden soms letters verdubbeld of wordt uit 'i' een 'ie'. Aan het eind van een woord wordt een 'Noen' zo nodig weergegeven met een 'm'.
Vgl.:
אָנגעבן - ONGEBM ; אומװייטיקלעך - OEMWEEJTIKLECH ; מאָדולירן - MODOELIERN ; הייבן - HEEJBM ; אָנטריפֿן - ONTRIEFN ; װאָיװען - WOJWEN ; שמידהאַמער - SJMIEDHAMMER ; געסװישטשערײַ - GESWISJTSJERAI

Zoeken met Jiddische letters:
Zoeken is mogelijk met of zonder diakritische tekens (komets, pasekh, rofe, pintele, tsweej wown, tsweej joedn) maar nooit met een mengvorm!
Daarom: of אָװנט of אוונט. Op dezelfde wijze: of גלײַכֿער of גלייכער; of פֿאַרװוּנדערן of פארווונדערן.


JID

UITLEG

JNW

א

-

אַ

a

אָ

o

ב

b

בֿ

alleen bij woorden van semitische afkomst

v

ג

de g-klank in Duits gut of Eng. good

g

ד

d

ה

h

ו

oe

וּ

alleen naast ו of voor י, overgenomen uit de bron.

oe

װ

w

ױ

oi, oj

ז

z

ח

alleen bij woorden van semitische afkomst

ch

ט

t

י

i, ie

יִ

alleen na een 'j' of naast een andere klinker

i

יי

eej

ײַ

ai, aj

כּ

alleen bij woorden van semitische afkomst

k

כֿ

Let op: anders dan de Jiddische orthografie van het YIVO

ch

ך

aan het einde van een woord

ch

ל

l

מ

m

ם

aan het einde van een woord

m

נ

n

ן

aan het einde van een woord

n

ס

s

ע

e

פּ

ook aan het einde van woorden

p

פֿ

f

ף

aan het einde van een woord

f

צ

ts

ץ

aan het einde van een woord

ts

ק

k

ר

r

ש

sj

שׂ

alleen bij woorden van semitische afkomst

s

תּ

alleen bij woorden van semitische afkomst

t

ת

alleen bij woorden van semitische afkomst

s

טש

ч , cz

tsj

זש

ж , ż

zj

דזש

дж , dż

dzj

שטש

щ , szcz

sjtsj

terug